Prikkelverwerking - kleine hulpmiddelen, groot verschil
Auteur: Stefanie Groeneveld - van Hout
Orthopedagoog
Een snelle drukke wereld
We leven in een wereld die snel gaat. Er is veel informatie, veel prikkels en weinig echte pauze: schooldagen zijn vol, schermen zijn overal, de agenda’s zitten snel dicht en ook in huis is er vaak ‘aan-stand’ (non stop geluid, licht, speelgoed, verwachtingen en zogenaamde ‘moetjes’).
Van kinderen wordt gevraagd dat ze snel kunnen schakelen, zich kunnen aanpassen en ondertussen blijven leren en sociaal functioneren. Voor steeds meer kinderen is dat simpelweg veel. Hun brein krijgt zóveel binnen dat het moeite kan hebben om prikkels te filteren, te verwerken en weer tot rust te komen. Dat zie je terug in gedrag, concentratie, emoties en (in)slapen.
Prikkelverwerking
Merk je dat je kind snel overloopt, juist ‘aan’ blijft staan, of moeite heeft met concentreren en stilzitten? Dat kan te maken hebben met prikkelverwerking: de manier waarop iemand prikkels (geluiden, drukte, aanraking, beweging, emoties) verwerkt en daarop reageert.
Bij onderprikkeling zoekt een kind vaak extra stimulatie. Denk aan: friemelen, wiebelen, bijten, geluidjes maken, overal aanzitten. Bij overprikkeling kan een kind zich juist terugtrekken, emotioneel heftig reageren of juist druk gedrag laten zien.
Een herkenbaar voorbeeld: een kind dat voortdurend aan een trui friemelt, op een potlood bijt of met de benen wiebelt, is vaak niet ‘alleen maar onrustig’. Gedrag heeft een functie, het heeft nut. Het kan juist een manier zijn om zichzelf te reguleren. Door een passende prikkel (iets voelen, knijpen, bijten, friemelen of bewegen) kan het brein beter ‘op niveau’ komen en wordt luisteren, focussen, leren en samenwerken soms makkelijker. Sensorische hulpmiddelen kunnen daarin soms helpend zijn en ik heb ze tijdens mijn werk dan ook áltijd op tafel liggen.
Hulpmiddelen
Wat ik altijd terugzie in de praktijk: kinderen pakken zélf wat bij hen past, en gebruiken het precies op de momenten dat het nodig is. Deze hulpmiddelen zijn niet voor niets favoriet. Ze geven kinderen iets concreets in handen om spanning te ontladen, focus vast te houden of juist tot rust te komen.
Daarom heb ik, in samenwerking met Tanja, een Prikkelzakje samengesteld: een klein uitprobeerpakket met verschillende soorten sensorische hulpmiddelen. Zo kan ieder kind ontdekken wat prettig is, want iedereen is anders. Waar het ene kind ontspant van iets zachts om aan te voelen, heeft het andere juist baat bij stevig knijpen, draaien of een subtiele bewegingsprikkel. Het doel is niet om gedrag ‘weg te krijgen’, maar om je kind te helpen zichzelf te reguleren op een manier die past.
Uitproberen
Juist dat uitproberen is zo waardevol, want ieder zenuwstelsel reageert anders op prikkels. Wat vandaag helpt, kan morgen ook weer anders zijn. Na een drukke schooldag heeft een kindje waarschijnlijk iets anders nodig dan tijdens het weekend. Door samen te ontdekken wat werkt, krijgt je kind woorden én tools om zichzelf steeds beter te begrijpen en te sturen.
Wanneer kan het Fier en Focus Prikkelzakje helpen? Bijvoorbeeld bij:
· Huiswerk of een moment van concentratie
· Na school om te ontprikkelen
· Wachten (in de auto, bij de huisarts, in een restaurant)
· Spannende momenten of veranderingen (in de tandartsstoel)
· Tijdens een rustig spelmoment om de handen bezig te houden (tijdens een film)
Wat zit er in het Prikkelzakje?
Er zitten 6 producten in het zakje:
· Balans vingervogel: een klein balansspeeltje dat uitnodigt tot rustig bewegen en kijken. Helpt bij vertragen en kan de aandacht ondersteunen.
· 2 verschillende squishballen ( flutschibal en sugar bal): om te knijpen en druk te geven. Vooral fijn bij onderprikkeling: stevige input via druk kan helpen om ‘aan’ te gaan en beter te kunnen luisteren. Ook helpt de diepe druk veel kinderen om spanning te laten zakken.
· Acupressuurringen: geven een duidelijke tast- en drukprikkel rondom de vingers. Werkt vaak prettig als stress relief en als subtiel friemelmateriaal.
· Magneetschijfjes: voor friemelen en het zoeken van tastprikkels. Het klikken en ‘vast/los’ maken kan helpend zijn voor regulatie.
· Squish maze: een zintuiglijke prikkel via kijken, voelen én het zachte geluid. Fijn voor kinderen die baat hebben bij meerdere prikkels tegelijk om te ontladen.
Het kan zijn dat een product tijdelijk niet leverbaar is. Er wordt dan zorgvuldig naar een alternatief gezocht zodat het pakket altijd uit genoeg variatie bestaat.
Tip: laat je kind de hulpmiddelen eerst op een rustig moment verkennen. Zo leert het wat prettig is, zodat het zakje later ook écht kan helpen op spannende of drukke momenten.
Zo gebruik je het: leg het zakje op een vaste plek (bijvoorbeeld in een hoekje van de bank of naast het bed) om rustiger te worden of juist om beter op te letten. Door het op een vaste (rustige) plek te leggen heeft het kind ook altijd een plek om zich terug te trekken bij bijvoorbeeld verdriet of boosheid. Wat werkt, kan je vervolgens vaker en doelgericht inzetten. Het zakje is ook handig om mee te nemen, bijvoorbeeld tijdens een drukke verjaardag (om even terug te trekken), tijdens een spannend bezoek aan de tandarts of tijdens een lange autorit. Ook maken steeds meer scholen gebruik van dit soort hulpmiddelen, omdat het sommige kinderen helpt bij het verbeteren van de focus of bij onderprikkeling waardoor onrust afneemt.
Nieuwsgierig? Met het Prikkelzakje geef je je kind een veilige, laagdrempelige manier om te ontdekken welke prikkels helpen. Balans, druk, tast of een combinatie van zintuigen. Bestel het Prikkelzakje en probeer samen uit wat voor jullie werkt.
Let op: het Prikkelzakje is een ondersteunend hulpmiddel en geen vervanging voor (ortho)pedagogische begeleiding of behandeling. Bij aanhoudende zorgen over gedrag, spanning of ontwikkeling is het altijd goed om hierover te overleggen met een professional.
Laat een reactie achter